De term “seriemoordenaar” wordt vaak gebruikt, maar wat betekent hij precies? In dit artikel leggen we de gangbare definitie uit, de criteria die criminologen en opsporingsdiensten hanteren, en de typologieën die in de wetenschappelijke literatuur worden onderscheiden — feitelijk en zonder sensatie.
De definitie
Er bestaat geen enkele wereldwijd vastgelegde definitie, maar de meest gehanteerde komt van de Amerikaanse FBI. Tijdens een symposium in 2005 kwamen experts tot een werkbare omschrijving: het onrechtmatig doden van twee of meer slachtoffers door dezelfde dader(s), in afzonderlijke gebeurtenissen. Eerdere definities spraken van drie of meer slachtoffers, met daartussen een zogeheten “afkoelperiode”. Die afkoelperiode — een tussenpoze tussen de feiten — is wat een seriemoordenaar onderscheidt van een massamoordenaar (veel slachtoffers op één moment) of een “spree”-dader (meerdere locaties zonder onderbreking).
Het onderscheid met andere vormen
- Seriemoord — meerdere slachtoffers in afzonderlijke gebeurtenissen, met tussenpozen.
- Massamoord — meerdere slachtoffers op één locatie en moment.
- Spree-moord — meerdere slachtoffers op verschillende locaties binnen een korte, ononderbroken periode.
Deze onderscheidingen zijn niet alleen academisch: ze bepalen mede hoe opsporingsdiensten een onderzoek inrichten.
Typologieën uit de criminologie
Criminologen hebben verschillende indelingen voorgesteld om motieven te begrijpen. Een bekende indeling, onder meer beschreven door de criminologen Ronald en Stephen Holmes, onderscheidt vier typen op basis van het kennelijke motief: het visionaire type (handelend vanuit waanvoorstellingen), het missie-georiënteerde type (dat meent een groep te moeten “zuiveren”), het hedonistische type (gedreven door genot of materieel gewin) en het macht- en controletype (gericht op dominantie over het slachtoffer). Belangrijk: dergelijke typologieën zijn hulpmiddelen voor begrip en onderzoek, geen sluitende verklaringen. De werkelijkheid is complexer, en motieven kunnen overlappen.
Hoe zeldzaam is het?
Seriemoord is, ondanks de grote media-aandacht, statistisch zeldzaam. Het overgrote deel van alle moordzaken betreft eenmalige feiten, vaak in de relationele sfeer. De fascinatie voor seriemoordenaars staat daardoor in geen verhouding tot hoe vaak het werkelijk voorkomt — iets wat we los bespreken in waarom true crime ons fascineert.
Veelgestelde vragen
Hoeveel slachtoffers maken iemand een seriemoordenaar?
Volgens de meest gehanteerde (FBI-)definitie gaat het om twee of meer slachtoffers in afzonderlijke gebeurtenissen. Oudere definities hanteerden drie of meer.
Wat is het verschil met een massamoordenaar?
Een massamoordenaar doodt meerdere slachtoffers op één moment en locatie; bij seriemoord zit er een tussenpoze (afkoelperiode) tussen de afzonderlijke feiten.
Bestaat er één profiel van “de” seriemoordenaar?
Nee. Typologieën helpen bij begrip en onderzoek, maar er is geen sluitend, universeel profiel. Daders verschillen sterk in achtergrond en motief.
Bronnen
- Federal Bureau of Investigation, Serial Murder: Multi-Disciplinary Perspectives for Investigators (2008).
- Holmes, R. M. & Holmes, S. T., Serial Murder (criminologische typologie).
- Gevestigde criminologische naslagwerken over moordonderzoek en daderclassificatie.
Dit artikel is educatief van aard en behandelt het onderwerp op hoofdlijnen. Zie onze redactionele richtlijnen.